Hayatımın filmi; ''THE MATRİX ''
1999 yapımı olan bu şaheser bana göre sinema tarihinin mihenk taşıdır, beyin kıvrımlarını açan,
gri hücreleri tutuşturan, hayal edilemeyeni veren, ustalıkla işlenmiş bir
filmdir. Wachowski kardeşlerin hem böyle bir senaryo yazıp, hem de bunu bu
kadar iyi bir şekilde filme aktarabilmiş olmaları, insan olmadıklarına dair
şüphelerimi arttırmıştır.
Bu filmin etki yaratmadığı veya filmle
ilgili olumsuz konuşan 80 kuşağından eminim kimseyi göremezsiniz, sadece bir
kez izleyeni de! Mesela ben Matrix 1'i 20 kere falan izlemişimdir. Keza 2 ve 3
ü de sayamadığım kadar fazla. Rekorum tabi ki bu değil, 30 kere Terminatör 2 seyretmiş
bir bünye için az sayılabilir söylediklerim. Bir de bu çook seyrettiğim
filmleri dillendirdiğim zaman bazen şöyle yorumlar duyuyorum, yok mevzunun
anlaşılmaması için filmde çok soru işaretleri bırakıp, insanların fazla
seyretmesi özellikle hedefleniyormuş da, yok bu yüzden bu filmler hasılat
rekorları kırıyormuş da!! Hiç oralı bile olmuyorum. Arkadaşım öyle bir soru
işareti dünya da yok, bir filmi 20 kere izlettirsin. Yani iki bilemedin üçüncü
izlemede film mis gibi çözülür. Hımm çözemiyor musun hiç zorlama, yirmincide de
aydınlanma olmayacak sende, benden söylemesi. Bu filmi izlettiren neden
başka...
Matrix, karizmasıyla, felsefesiyle ve
bu günkü filmlerle boy ölçüşen çekimleriyle, tarihin muhtemelen son kült bilim
kurgu filmidir. Her daim izlenir ve izlettirilir. Kim ne derse desin kesinlikle
sinema tarihinde bir milat olmuştur. Bu sebeple matrix'ten önce ve matrix'ten sonra
(mö, ms) diye bir ayrım rahatlıkla yapılabilir. Bundan 100 yıl sonra sinema
tarihi okuyan gençlere de "modern sinema tarihi the matrix ile
başlar." deneceğine de adım gibi eminim.
Lütfen kardeşinize, kuzeninize,
komşunun çocuğuna, amcaoğluna, öğrencilerinize, küçük ancak bu filmi anlayacak
yaşa gelmiş her velede mutlaka Matrix’i izlettirin. Sağda solda bu filme çok
atıfta bulunulur, çok gönderme yapılır. Benim birazdan anlatacağım gibi dönen
geyiklere avare avare bakmasınlar sonra.
Bu kadar felsefesini, ana fikrini,
çekimlerini ve yönetimini beğendiğim, izlemeyenleri kınadığım, seyretmemişlere
zorla seyrettirdiğim, bir nevi avukatlığını yaptığım bu filmin, aynı zaman da hayatımda
çok da komik anılarının olması belki de etkisini bir kat daha arttırıyor kim
bilir.
Örneğin; sinemada izlediğimiz günü,
sinemadan çıktığımız anı hala hatırlarım, "hay ben böyle dünyanın!"
tripleri ile 1 hafta boyunca dolanmamız, aslında yaşadıklarımız gerçek değil
diye sayıklamalar... Arkadaşlarla saatlerce kendimize gelememiş, günlerce
üzerinde konuşmuştuk. Düşünün lise son sınıftayız, herkes stresten sıyırmış,
üstüne matrix izlenmiş, hayatı sorgulamaya başlamışız, felsefesini
tartışıyoruz, sahneleri kürsüde canlandırıyoruz, ‘’gerçek nedir?, biz gerçek
miyiz?’’ cümleleri hooop 3 cümle sonra ‘’biz niye sınava çalışıyoruz ki?’’ ye
dönüyor, renkli giyinmeyi zaten haftasında bırakmışız!! Hepimiz simsiyah! Sınıfça
kayışı kopardık...
Her şeyi de filme bağlamak
istemiyorum.. İllaki öss nin de bu duruma katalizör bir etkisi oldu. Olmalı!!
Çünkü film gösterime girdikten bir ay
sonra mezun oluyoruz, hepimiz bir fuşu içindeyiz, yıllık için toplu resim
çekileceğiz, mezuniyet resmi yani bu, hayatında bazen bakabileceğin, ailene
eşine dostuna göstereceğin bir tür belge di mi ? Ama bunu idrak edecek kimse
yok o sıra aramızda...Okulun önünde dizilmiş 40 kişi düşünün ve herkes
simsiyah.
Erkekler upuzun siyah deri ceketler
giymiş, yüzlerde siyah sinek gözlükler, sen kimsin diyorsun, herkes Neo yada Morpheus..
maşallah ajan yok ortada... öyle güzel kafalar ki, böyle yan yana durmuşuz, herkes
kapkara. Sanırsın, az önce okul basılmış, hocalar rehin, bizde basın
aracılığıyla dünya ya istediklerimizi söylüyoruz. Sonra bide 3’erli gruplar
filmin afişini (Neo ortada, yanında Triniry ve Morpheus) modelliyoruz. Dediğim
gibi sınavın da illaki etkisi var bu kafalarda... olması gerek!! Bilemedin % 5
kadar J
Annem hala yıllığıma her baktığında
sorar:
‘’Kızım cenazeniz mi vardı o gün? Niye
hepiniz siyah giymişsiniz?’’
‘’Yok be annecim, bir filmden
etkilenmiştik uzun hikaye...’’ deyip uzaklaşıyorum yanından.
Teneffüsler zaten tam bomba, 4 erkek
birini havaya kaldırıyor, hava da yatay pozisyondaki arkadaş Neo oluyor güya
uçarak ajan vuruyor filan.
Biri diyo ‘’bazen düşünüyorum, taksak
ense kökümüze birer fiberoptik kablo, bütün kitaplar hooop fondip olsa. Açsak
gözümüzü; "i know geometri", "i know trigonometri"
diyebilsek’’ diyo. Sınıf yerlerde gülmekten; 5 dakika sonra matematik sınavına
gireceğiz, herkes bir ensesine elini götürüp hayallere dalıyor.
‘’çatal-bıçak eğilse salkım söğütler.
Sonra o kırmızılı kadın da olsa hani kırmızı jartiyerli ‘’ diyenler. Biri
bağırır; ‘’ı need an exit... fast!’’ diye... elinde telefonla koşar.. Biri
türkü çığırır; ‘’ Şu matrixsin önü, bir uzun alan... bir tek Trinity’i sevdim
gerisi yalan...’’ böyle geçen bir ay!
Zamanla durulduk
tabi, ama bir gerçek var ki tecrübeyle sabittir, bir jenerasyon için star wars
neyse, 80'ler çocuğu olarak bizim için de matrix odur.
O yılların geyikleri
illaki azaldı, ama hala konuşulan bazı sahneler vardır, beni hep güldüren.
Neler mi ? Mesela hap sahnesi...
Öncelikle sahneyi
size hatırlatmak isterim. Serinin
ilk filminde Morpheus’un Neo'ya sorduğu, çok katmanlı, derin
anlamlar içeren, yıllar geçse de esprisi her daim iş yapan muhteşem sorusu.
Oluşum süreci
şöyledir aktarıyorum.
Morpheus : Hoş geldin Neo. Tahmin edebileceğin gibi ben Morpheus’um.
Morpheus : Hoş geldin Neo. Tahmin edebileceğin gibi ben Morpheus’um.
Neo : Seninle tanışmak bir onur.
M : Hayır. O şeref bana ait. Lütfen. Gel ve otur. Eminim şu anda kendini tavşan deliğinden düşen Alice gibi hissediyorsundur. (zaten Neo white rabbiti talip ederek ulaşmıştır oraya)
N : Öyle denilebilir.
M : Gözlerinden belli. Sende gördüklerini kabullenen birinin gözleri var uyanmayı beklediğin için tuhaf ama bunlar gerçekten pek uzak değil. Kadere inanır mısın Neo?
N : Hayır.
M : Neden?
N : Hayatımı kontrol edemiyor olma düşüncesini sevmem.
M : Ne demek
istediğini çok iyi anlıyorum. Neden burada olduğunu anlatayım. Bir şey bildiğin
için buradasın. Bildiğini açıklayamıyorsun. ama hissediyorsun. Hayatın boyunca
hissettin. Dünyada ters giden bir şeyler var. Ne olduğunu bilmiyorsun ama
orada. Beyninde kıymık gibi seni çıldırtan bir şey. Seni bana getiren şey bu
duyguydu. Neden söz ettiğimi biliyor musun?
N : Matrix mi?
M : Ne olduğunu öğrenmek ister misin? Matrix her yerdedir. Etrafımızda. Şu anda bile, bu odada. Pencereden dışarı baktığında görürsün ya da televizyonu açtığında, işe gittiğinde hissedersin ya da kiliseye. Vergi öderken. Gerçeği görmemen için dünya, bir perde gibi önüne çekilmiş sanki.
N : Ne gerçeği?
M : Bir köle olduğun gerçeği Neo. Sen de herkes gibi bir köle olarak doğdun. Dokunamadığın tadamadığın ya da koklayamadığın bir hapishanedesin. Beyninin içi bir hapishane. Ne yazık ki, Matrix'in ne olduğu kimseye anlatılamaz. Bunu kendin görmek zorundasın. Bu senin son şansın. Bundan sonra, bir geri dönüş olmayacak.
N : Matrix mi?
M : Ne olduğunu öğrenmek ister misin? Matrix her yerdedir. Etrafımızda. Şu anda bile, bu odada. Pencereden dışarı baktığında görürsün ya da televizyonu açtığında, işe gittiğinde hissedersin ya da kiliseye. Vergi öderken. Gerçeği görmemen için dünya, bir perde gibi önüne çekilmiş sanki.
N : Ne gerçeği?
M : Bir köle olduğun gerçeği Neo. Sen de herkes gibi bir köle olarak doğdun. Dokunamadığın tadamadığın ya da koklayamadığın bir hapishanedesin. Beyninin içi bir hapishane. Ne yazık ki, Matrix'in ne olduğu kimseye anlatılamaz. Bunu kendin görmek zorundasın. Bu senin son şansın. Bundan sonra, bir geri dönüş olmayacak.
Hen hen hen hennn
hen...
Sonra Morpheus hapları,
iki eline alıp söyle der;
M : Mavi hapı alırsan, bu hikaye sona erer, yatağında uyanırsın ve istediğin her neyse ona inanırsın. Kırmızı hapı alırsan harikalar diyarında kalırsın. Ben de sana tavşan deliğinin gittiği yerlerin hepsini gösteririm. Der ve ekler,
Unutma..
Sana vadettiğim tek şey gerçek. Fazlası değil...
Neo kırmızı hapı içer
ve film başlar...
Kırmızı hap burada
harikalar diyarı olarak sembolize edilen gerçek dünyaya tek yönlü gidiş
biletini temsil eder. Bu kadar alt yapısı olan bir tamlamada ister istemez dile
pelesenk olur çıkar. Millet birbirine sorar ‘’sen olsan napardın?’’ diye...
Benim cevabım
hazırdı. Morpheus gelip ‘’mavi hap mı, kırmızı hap mı?’’ dese bana, ‘’sok o
mavi hapı cebine, bitsin bu yalan dolan’’ der kırmızıyı susuz yutardım.
Zor anlarda, ‘’off nerede
benim kırmızı hapım’’ derdim! Aklım sıra ortamdan rahatsız oldum, burası samimi
değil göndermesi yapıyorum. Ne alakaysa artık... Yine bir gün bunu dedim, Ezel
dizisinden çok etkilenmiş bir bünye bana "ikisini de iste kafamızı bulalım
yeğen" dedi. Bir kere de tedbirli bir arkadaş ‘’kırmızı değil de mavi hap
polis çevirmelerinde birebir, aklında bulunsun Viagra’sız çıkma yola’’ diyerek
beni benden aldı.
Matrix sevgisi
yüzünden, bir keresinde öyle enteresan bir durumla karşılaştım ki, bu
yazdıklarıma belki de o vesile oldu.
Yağmurlu bir gün arkadaşımla sinemaya
gittik, sığındık desek belki de daha doğru olur. Hangi filme gittiğimizi
hazırlamıyorum ama iki saat sonrası için bilet bulduğumuz çok net hafızamda.
Neden mi o iki saat geçmek bilmedi de ondan.
Oturduk muhabbet ediyoruz, haliyle sinemada olmamızın verdiği etki ile
mevzu iz bırakan filmler. Konu çok dönüp dolaşmadı tahmin edebileceğiniz gibi, benim
itelememle çat diye Matrix’e geldi.
Ben başladım tabi
noktasız konuşmaya, uzmanlık alanım çünkü borumu o kadar seyrettik, o kadar
yaşanmışlık var yani..
‘’Matrix serisi candır.
Benim ilk top 10 listemde hepsi... film esnasında elektrikler kesilse 5 dakika
sonra gelse sahne nerde kalmış onu söylerim. O kadar izledim’’ diyerek hızlı
bir giriş yaptım.
Baktım karşımdakinin yüzünde
hiç bir hayranlık yok;
‘’Yahu o kadar hızlı
tempolu bir film için çok iyi bir başarı bu söylediğim‘’ diye de ekledim.
‘’Ihhh güzeldi evet..
ama benim ilk 10 um da değil’’ dedi.
İlk onun da yok mu..
pes!! Arkadaşım romantik komediciymiş meğer, bakışlardan belli, bir kere
izledim ama her şey hava da kaldı bakışı
var gözlerinde...
Haydaaaa!! O an içim
sıkıldı, yani söyle çatır çatır sahneleri tartışacağım biri olsaydı diye
içimden geçirdim.
Hiç bir istediğim
olmaz bunun olacağı tuttu.
Biraz yakınımızda
konuçlanmış maksimum 19 yaşındaki bir velet atladı;
‘’Elektrikler
kesilirse zaten aynı yerde kalır film’’ dedi ve pis pis güldü..
Al işte ölür müsün
öldürür müsün.. yeni jenerasyon dvd bebesi... tv kuşağından haberi yok.
‘’Canım dvd diil bu
bildiğin Show tv’’ dedim.
Cevap yeterli
gelmemiş keza, bebe gülümseyerek yanımıza geldi.
‘’En çok hangisini
beğendin peki serinin’’ diye sordu?
Derin bir nefes aldım
ve başladım anlatmaya; biraz önce de laf sokmaya çalıştı ya bana, nasıl
dolduysam artık.
‘’ İlk film serinin en güzeli bana
göre; hem üçlemenin temellerinin atılmasından kaynaklı, hem de serinin diğer
filmleri geldikten sonra, ilk filmin anlamı daha da pekişti. Felsefenin
başlangıcı olduğu için de keza sorunsalın çatısı gibi yani...’’ dedim.
Amacım kelime oyunları yaparak veledi
ezmek, yani sadece ‘’ilk film’’ deyip sus di mi.. ama yok işte.
Ve ayıp olmasın diye ben de sondum
‘’sence hangisi ve niye?’’
‘’Hepsinin yeri farklı bende, birinci
de kahinin evinde Neo'ya "aslında kaşın yok’’ diyen küçük çocuk Neo'ya her
şeyin bir algı ürünü olduğunu anlatmaya çalıştı. Bu yüzden de kaşık yoktur,
göndermesini yaparak, kaşığı görmesini sağlayanın Neo'nun bilinci olduğunu
vurguladı; kaşığı bükemezdi zira değiştirmesi gereken düşünceleriydi. Tıpkı
Morpheus'un Neo'yu dövüşte yenmesini, kas gücüne bağlamaması gibi.. Bu yapı iyi
oturmuştu ilk filmde... beğenmiştim‘’
dedi.
La havle!!! Velede bak dedim içimden,
biz onun yaşında fiber kablo arıyorduk ensemizde, neyse... ‘’ıııı evt bende’’
diyebildim.
Çocuk aynı hızla devam etti; ‘’ikinci
filmde mimar'ın neo'yla olan konuşmasında belirttiği gibi ilk matrix mükemmeldi,
ama çöküşü de kendisi kadar dramatik oldu çünkü insan aklı, mükemmel dünya’ yı
algılayamamış, kabullenememişti. Bu yüzden, ikinci matrix'te, insanlara seçim
imkanı verilmesi filmin felsefesini güçlendirdi. Ama bir sorun vardı işte... İkinci
matrix'te insanların %99'u matrix'i bilinçlerinde kabul edebilmişlerdi. Fakat kalan
%1, sistemden ayrılmıştı ve Zion'un kurucuları olmuşlardı. İşte bu noktada
sistemdeki %1'lik fark denklemlerin, yavaş yavaş dengesini bozarak sapmaya
sebep oldu... bu film de de bu sapmayı çok iyi aktardıkları için beğendim’’ dedi.
Arkadaşımdan şu ses çıktı; ‘’sapmaya
neden oldu derken?’’ neyse ki o sordu bunu, ben soramayacaktım çünkü...
‘’örneğin 1+2=3 iken, pi sayısına gider
ve arada 0.14'lük bir fark oluşur ya hani bilirsiniz. ‘’
Bilir miyiz ?!!! Bizim joker hakkımız
var mı acaba?? Telefon jokeri mesela?
(içses)
‘’İşte sistemdeki bu anormaliler,
seçilmiş kişi kavramını oluşturdu. Matrix
sisteminde sapmalara neden oldu. Sapmalardan meydana gelen anormaliler bu
seçilmiş kişiye yöneltildi. Bu da, makinelerle kaçınılmaz bir savaşı
beraberinde getirdi. Biliyorsunuz yani bunları, Matrix'teki smith programı
kontrolden çıkmış olması, onun matrix'in dışına da gidebilmesini sağladı, sistem
için tehlikeli bir hale gelmesi, kendini kopyalayabilmesinden kaynaklandı. Benim
tahminim makinalar muhtemelen asıl ajanı kopyalar arasından ayırt edemediği
için smith programı hakkında bir şey yapamadılar’’
Benim tahminim bile yok! Tüm tipitip
saflığımla aynı filmden mi bahsediyoruz acaba diye düşünmekteyim.. gri
hücrelerim alev almış.. kulaklarımda dumanlar...
Arkadaşım neyse ki araya girdi, benim
tarafımdan bozulması beklenen sessizlik, bozulmuş oldu. ‘’Düşünün ki ben
matrix’in anlamı ne onu bile bilmiyorum’’ dedi ve beni rahatlattı.
İyi bari bildiğim bir şey çıktı ve
hemen söze girdim.
‘’Matrix biyolojide hücreler arasındaki
maddeye denir, ama film de dölyatağı, rahim anlamında kullanıldı.’’ dedim.
Cümlem daha bitmeden, ukala çocuk girdi
lafa; ‘’filme adını veren matrix’in sözlük anlamı; bir düzlem üzerinde
sıralanmış bir dizi sayı, figür veya işaret demektir. Bu sebeple ilk film de
her görüntü sayı ve figürlerin akışıyla resmedildi. Ayrıca filmde matrix’in
bilgisayar ekranındaki görünüşü de sözlük anlamına uygun olarak kurgulanmış,
insan zihinlerinin tutsak alınıp köleleştirildiği sanal dünyaya latince rahim
anlamına gelen matrix adının verilmesi yerinde olmuş, çünkü insanın kendini en
güvenli ve rahat hissettiği ortam içinde sürekli uyuyup dış dünyanın
gerçeklerinden soyutlandığı tek mekân rahimdir. Makinelerin enerjilerini aldığı
insanlarda rahim benzeri fanuslarda bulunuyordu zaten film de hatırlarsan’’
dedi.
Arkadaşım ‘’vay etkileyici!! Bunları
bilince tabi filmden başka bir keyif alır adam, ben demek ki bunun için
sevemedim bu filmleri... Yani felsefesini anlamıyorum o yüzden zevk
alamıyorum’’ deyince.
Gıcık bebe; yine başladı. ‘’Haklısın..
çoğunlukla seyirci filmi idrak etmekte zorlanıyor ve bu zorlanmayla doğru
orantılı olarak çok derin bir konunun işlendiğini düşünüyor bilinçaltında. Bu
sinema denen olay içerisinde iyi midir kötü müdür tartışılır ama izleyiciye
filmi çözdürdüğünde müthiş bir keyif verdiği aşikar.’’ dedi.
Ben o ara dalmışım uzaklara.. Sen filmi
seyrettiysen, ben naptım be çocuk? diye içimden kendimi sorgulamaya başladım, sanki
bildiğim hiç bir şey yokmuş bu hayatta gibi en uç noktada nevrotikleştim..
Çocuk ‘’benim filmim başlıyor size iyi
seyirler’’ dedi ve tüm karizmasını yanımızda bırakarak gitti.
Çocuk uzaklaştığında arkadaşım bana
döndü ve ‘’ çocuktan korktum resmen’’ dedi. Aslında çocuğun farkındalığını ve
zekasını anlatacak sıfat bulamadığı için korktum demişti, ama ben işime geldiği
gibi anlamayı seçtim.
Arkadaşıma dönerek ‘’ bu çocuğun babası
böyle bir şey çıkacağını bilse, yemin ederim salonda uyurdu...’’ dedim. Bir
daha da konuşmadım! Zaten bizim de filmimiz başlamak üzereydi.
